Ф. 7. 11-10

 

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті

 

 

                                                                                    «Бекітемін»

ӘК төрағасының орынбасары

ОӘБ жөніндегі проректор

____________Әжібеков Қ.Ж.      

_______________                                                

     «____»  _________2009жыл

 

 

 

 

050205 – Филология: қазақ тілі мамандығы үшін

«Қазақ әдебиеті сынының тарихы» пәнінен

 

БАҒДАРЛАМА

 

 

 

Шымкент 2009ж.

 

 

 

Құрастырған: ф.ғ.к.доцент Н.Ж.Нұрпейісов.

 

Бағдарлама кафедра  мәжілісінде талқыланып,  бекітілген.

 

№.....хаттама, «......» ..................., 2009ж.

 

Каф.меңгерушісі  _______________________ ф.ғ.к.,  доц. Оразбаев Қ.                                                                                              

 

 Бағдарлама Филология институтының  әдістемелік комиссиясында мақұлданды:

 

«........»   ......................   2009 ж.  № .......  хаттама

 

 

Төрағасы:                                                    п.ғ.к. Тұрмаханова. С.

 

Бағдарлама М.Әуезов атындағы ОҚМУ-дың  әдістемелік комиссиясында мақұлданды және ұсынылды.

 

«........»   ......................   2009 ж.  № .......  хаттама

 

 

ӘК – нің ғылыми хатшысы:                                     х.ғ.к. Тасыбаева Ш.Б.

 

 

 

 

 

 

 

 

Түсінік хат

Қазақ әдебиеті сынының тарихы – қазақ тілі мен әдебиеті мамандығында білім алып жатқан шәкірт-ізденушілер үшін аса күрделі және бірден-бір қажетті пәндердің бірі. Болашақ қазақ тілі мен әдебиет пәнінің оқытушысы ең алдымен сыншылдық көзқарасты терең меңгеру қажет. Сыншылдық ой-пікірдің өрістеу жолдары тек әдеби құбылыстарда ғана емес, сонымен қатар қоғамдық-әлеуметтік мәселелерге де қатысты болғандықтан сын тарихын кең көлемде қарастырудың маңызы зор. Сынды дұрыс түсініп қабылдау, меңгеру  студенттің таным білігін одан әрі арттыра түседі, яғни ізденушінің сыни ойлау жүйесі белгілі бір арнаға түсіп, көркем дүниені қабылдау қабілеті арта түседі.

         Сонымен бірге қазақ әдебиеті сынының тарихын жетік білу өткен кезеңдегі төл әдебиетіміздің тарихын да жетік білуге өз септігін тигізеді. Сондай-ақ сын тарихын оқу арқылы студенттер әдебиет тарихын жетік білумен қатар әдебиет теориясы, философия, тарих сияқты пәндерді де меңгере түседі. Ең бастысы сын тарихын жете меңгерген шәкірттің өзіндік көзқарасы мен таным-талғамы артып, әдебиеттегі асыл ойларды дұрыс танып, тауып,келешекке жеткізуге қабілеті молая түседі.

 

                            Пәннің мазмұны

Кіріспе.

Қазақ әдебиеті сынының тарихы қамтитын ауқымды мәселелер аз емес. Ол әлемдік эстетикалық ойдың тұжырымдарынан бастау алады, сол себепті сынның әлеуметтік және эстетикалық міндеттері өте жоғары деп бағалауға болады. Сын тарихының зертелу жайы. 1917 жылғы қазан төңкерісіне дейінгі әдеби сын жайындағы көзқарастар мен ой-пікірлер.

Қазақ әдебиеті сынының қалыптасуының негізгі кезеңдері. Қазан төңкерісіне дейінгі кезең – сыни ой-пікірдің ояну және әдебиет сынының туу дәуірі. 1917-1937 жылдар аралығы – қазақ сынының жанр ретінде қалыптасу кезеңдері және әдебиеттану ғылымының қалыптасу дәуірі. 1938-1990 жылдар аралығы – қазақ әдеби сынының өркендеп дәуірлеген кезеңі.

 

                Лекция сабақтардың үлгі тізімі.

 

1.Кіріспе лекция.  Сын әдебиеттану ғылымының бір саласы Cынның әдебиет тарихымен, теориясымен байланысы және айырмашылықтары. Сынның эстетикаға, журналистикаға жақындығы. Сыншылдық өнермен сыншының принциптілігі. Әдеби сынның қоғамдық ой пікірде алатын орны.

2. Қазақ әдебиетіндегі сыншылдық ойлардың негіздері. Халықтық эстетика. Фольклор халық әдебиетіндегі көркем сөздің ролі.Уалихановтың,Алтынсариннің көркемдік танымы, Абайдың эстетикалық көзқарасы

3. Баспасөз және сын. ХІХ ғасыр және ХХ ғасырдың басында қазақ баспасөзінің тууы. Баспасөз бетіндегі әдебиеттік материалдар. Олардың эстетикалық тәрбиедегі орны. «Айқап» журналы мен «Қазақ» газеті

4. Жазба әдебиет және сын. Сын жанрының жазба әдебиетке тән жанр екендігі. Жазба әдебиет өкілдерінің сын жанрын дүниеге әкелудегі ролі. Абай, Сұлтанмахмұт, Сәбит, Мағжан, Сәкен т.б. сынға жасаған ықпалдары

5. ХХғ. 20 жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы. Коммунистік партияның әдебиет саласындағы саясаты. Пролетариат жазушылары ассоциацияларының құрылуы. Қазақ әдебиетінің дамуы жайлы пікірталастар

6. Дарынды тұлғалардың қазақ әдебиеттану ғылымындағы сын жанрын қалыптастыруға қосқан үлесі. С.Сейфуллин, М.Жұмабаев, М.Әуезов шығармаларына қатысты сынның дамуы.

7. 30-шы жылдардағы көркем әдебиет ұйымдарын қайта құру шаралары. Жазушылар одағының құрылуы. СССР жазушыларының және Қазақстан жазушыларының бірінші съезі.

8. Әдеби мұра және оны игеру мәселелері. Ауыз әдебиетін зерттеу саласындағы еңбектер. Ауыз әдебиеті мұраларын жинап, бастыру шаралары. Қазақ эпосын Р.Бердібаев, Ш.Ыбыраев зерттеуі

 Қазақ әдебиетінің тарихын жаңаша жүйелеу және дәуірлеу.Түркіхалықтарына ортақ көне мұралардың қазақ әдебиетіне ықпалымен жалпы түріктік байланыстары.

9.  Оқулық жасау және әдебиет тарихын дәуірлеу мәселелері. Сапалы оқулық жасау жолындағы ізденістер. Хрестоматия, оқулық, ғылыми еңбектер жазудың ерекшеліктері.

10.  Сынның жанр ретінде қалыптасуы және осы қалыптасу кезіндегі қиыншылықтар мен кедергілер М.Қаратаев, Е.Ысмайылов т.б. шығармашылығы

11. Ұлы Отан соғысы жылдарынан кейінгі қазақ әдеби сыны. Сын өнерінің дамуындағы идеологиялық ықпалдар

12. Қазақ әдебиетінің тарихын жасау жолындағы жаңа ізденістер.Кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетін зерттеу ісінің жалғасуы.  С.Қирабаев,Е.Ысмайлов,Т.Кәкішевт.б.шығармашылығыжайлызерттеулерКеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінің табыстарын жеке жанрлардың дамуын шола зерттеу арқылы анықтау. Қазақ әдеби сын жанрларын тууы мен дамуы тұрғысынан алып зерттеу

13. Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасуы.  Қазақстандағы әдеби-теориялық ой-пікірлердің дамуы. А.Байтұрсынов, Қ.Жұмалиев,Е.Ысмайылов. Б.Кенжебаев, А.Нұрқатов т.б.  еңбектері. І

14. 60-90жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы мен қалыптасуы, сын мен әдебиеттануға келген тұлғалардың шығармашылығы, сын өнеріне келген жаңа толқынның еңбектері.

15. .Қазақ әдеби сынының бүгінгі жай-күйі, қазіргі әдеби процестегі сынның атқаратын ролі. Әдебиет сыны мен ғылымның өзара сабақтастығы

 

                Практикалық сабақтардың үлгі тізімі.

 

1. Сын әдебиеттану ғылымының бір саласы Cынның әдебиет тарихымен, теориясымен байланысы және айырмашылықтары. Сынның эстетикаға, журналистикаға жақындығы. Сыншылдық өнермен сыншының принциптілігі. Әдеби сынның қоғамдық ой пікірде алатын орны.

2. Қазақ әдебиетіндегі сыншылдық ойлардың негіздері. Халықтық эстетика. Фольклор халық әдебиетіндегі көркем сөздің ролі.Уалихановтың,Алтынсариннің көркемдік танымы, Абайдың эстетикалық көзқарасы

3. Баспасөз және сын. ХІХ ғасыр және ХХ ғасырдың басында қазақ баспасөзінің тууы. Баспасөз бетіндегі әдебиеттік материалдар. Олардың эстетикалық тәрбиедегі орны. «Айқап» журналы мен «Қазақ» газеті

4. Жазба әдебиет және сын. Сын жанрының жазба әдебиетке тән жанр екендігі. Жазба әдебиет өкілдерінің сын жанрын дүниеге әкелудегі ролі. Абай, Сұлтанмахмұт, Сәбит, Мағжан, Сәкен т.б. сынға жасаған ықпалдары

5. ХХғ. 20 жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы. Коммунистік партияның әдебиет саласындағы саясаты. Пролетариат жазушылары ассоциацияларының құрылуы. Қазақ әдебиетінің дамуы жайлы пікірталастар

6. Дарынды тұлғалардың қазақ әдебиеттану ғылымындағы сын жанрын қалыптастыруға қосқан үлесі. С.Сейфуллин, М.Жұмабаев, М.Әуезов шығармаларына қатысты сынның дамуы.

7. 30-шы жылдардағы көркем әдебиет ұйымдарын қайта құру шаралары. Жазушылар одағының құрылуы. СССР жазушыларының және Қазақстан жазушыларының бірінші съезі.

8. Әдеби мұра және оны игеру мәселелері. Ауыз әдебиетін зерттеу саласындағы еңбектер. Ауыз әдебиеті мұраларын жинап, бастыру шаралары. Қазақ эпосын Р.Бердібаев, Ш.Ыбыраев зерттеуі

 Қазақ әдебиетінің тарихын жаңаша жүйелеу және дәуірлеу.Түркіхалықтарына ортақ көне мұралардың қазақ әдебиетіне ықпалымен жалпы түріктік байланыстары.

9.  Оқулық жасау және әдебиет тарихын дәуірлеу мәселелері. Сапалы оқулық жасау жолындағы ізденістер. Хрестоматия, оқулық, ғылыми еңбектер жазудың ерекшеліктері.

10.  Сынның жанр ретінде қалыптасуы және осы қалыптасу кезіндегі қиыншылықтар мен кедергілер М.Қаратаев, Е.Ысмайылов т.б. шығармашылығы

11. Ұлы Отан соғысы жылдарынан кейінгі қазақ әдеби сыны. Сын өнерінің дамуындағы идеологиялық ықпалдар

12. Қазақ әдебиетінің тарихын жасау жолындағы жаңа ізденістер.Кеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетін зерттеу ісінің жалғасуы.  С.Қирабаев,Е.Ысмайлов,Т.Кәкішевт.б.шығармашылығыжайлызерттеулерКеңестік дәуірдегі қазақ әдебиетінің табыстарын жеке жанрлардың дамуын шола зерттеу арқылы анықтау. Қазақ әдеби сын жанрларын тууы мен дамуы тұрғысынан алып зерттеу

13. Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасуы.  Қазақстандағы әдеби-теориялық ой-пікірлердің дамуы. А.Байтұрсынов, Қ.Жұмалиев,Е.Ысмайылов. Б.Кенжебаев, А.Нұрқатов т.б.  еңбектері. І

14. 60-90жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы мен қалыптасуы, сын мен әдебиеттануға келген тұлғалардың шығармашылығы, сын өнеріне келген жаңа толқынның еңбектері.

15. .Қазақ әдеби сынының бүгінгі жай-күйі, қазіргі әдеби процестегі сынның атқаратын ролі. Әдебиет сыны мен ғылымның өзара сабақтастығы

 

                                  СӨЖ тақырыптарының үлгі тізімі.

 

 

1.Сын әдебиеттану ғылымының бір саласы Cынның әдебиет тарихымен, теориясымен байланысы және айырмашылықтары.

2. Қазақ әдебиетіндегі сыншылдық ойлардың негіздері. Халықтық эстетика. Фольклор халық әдебиетіндегі көркем сөздің ролі.Уалихановтың,Алтынсариннің көркемдік танымы, Абайдың эстетикалық көзқарасы

3. Баспасөз және сын. ХІХ ғасыр және ХХ ғасырдың басында қазақ баспасөзінің тууы. «Айқап» журналы мен «Қазақ» газеті

4. Жазба әдебиет және сын. Сын жанрының жазба әдебиетке тән жанр екендігі.

5. ХХғ. 20 жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы.

6. Дарынды тұлғалардың қазақ әдебиеттану ғылымындағы сын жанрын қалыптастыруға қосқан үлесі.

7. 30-шы жылдардағы көркем әдебиет ұйымдарын қайта құру шаралары.

8. Әдеби мұра және оны игеру мәселелері. Ауыз әдебиетін зерттеу саласындағы еңбектер.

 9.  Оқулық жасау және әдебиет тарихын дәуірлеу мәселелері. Сапалы оқулық жасау жолындағы ізденістер.

10.  Сынның жанр ретінде қалыптасуы және осы қалыптасу кезіндегі қиыншылықтар мен кедергілер М.Қаратаев, Е.Ысмайылов т.б. шығармашылығы

11. Ұлы Отан соғысы жылдарынан кейінгі қазақ әдеби сыны. Сын өнерінің дамуындағы идеологиялық ықпалдар

12. Қазақ әдебиетінің тарихын жасау жолындағы жаңа ізденістер. С.Қирабаев,Е.Ысмайлов,Т.Кәкішевт.б.шығармашылығы жайлы.

13. Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасуы.  Қазақстандағы әдеби-теориялық ой-пікірлердің дамуы. А.Байтұрсынов, Қ.Жұмалиев,Е.Ысмайылов. Б.Кенжебаев, А.Нұрқатов т.б.  еңбектері.

14. 60-90жылдардағы қазақ әдеби сынының дамуы мен қалыптасуы, сын мен әдебиеттануға келген тұлғалардың шығармашылығы, сын өнеріне келген жаңа толқынның еңбектері.

15. .Қазақ әдеби сынының бүгінгі жай-күйі, қазіргі әдеби процестегі сынның атқаратын ролі. Әдебиет сыны мен ғылымның өзара сабақтастығы

 

Әдебиеттер

 

1.     Д.Ысқақұлы Сын өнері. А., 2001.

2.     Т.Кәкішев Қазақ әдебиет сынының тарихы. А., 1996

3.     Т.Кәкішев Сын сапары. А., 1974

4.     Т.Кәкішев Оңаша отау. А., 1974

5.     Ә.Нарымбетов Қазақ әдебиет. әдебиеттану, сын және өнердің библиографиялық көрсеткіші ІІІ том, 1956-1960, А., 1997

6.     М.Қаратаев Әдебиет және эстетика. А., 1970

7.     В.И.Кулеешев История русской критика. М., 1972

8.     Омаров Әдеби толғамдар. А., 1988

9.     З.Серікқалиев Сын кітабы. А., 1987

10. Сөзстан 1-7 кітап. А., 1980-1986

11. 20-30 жылдардағы қазақ әдебиеті. А., 1997

12. 40-60 жылдардағы қазақ әдебиеті. А., 1988

13. В.Г.Белинский таңдамалы шығармалары. А., 1950

14. Әдеби мұра және соны зерттеу. А., 1959

15. Уақыт және қаламгер. 1-14 т. кітаптар А., 1973-1989

16. Ж.Аймауытов мағжанның ақындығы туралы. Кітапта: Жұмбаев шығармалары. А., 1989. 400-401 бет

17. К.Сыздықов М.Әуезов әдебиет сыншысы. А., 1973

18. Т.Тоқбергенов Аймүйіз. А., 1990

19. Ғ.Тоғжанұлы Әдебиет пен сынның мәселелері Қ., 1929

20. Т.С.Амандосов Қазақ совет баспасөзінің жанрлары. А., 1965

21. Р.Бердібаев Биік парыз. А., 1981

22. Т.Тоқбергенов Қосқағыс. А., 1981

23. С.Әшімбаев Парасатқа құштарлық. А., 1985

24. М.Дүйсенов Әдебиеттегі мазмұн пен форманың бірлігі. А., 1962

25. Ш.Елеукенов Замандас парасаты. А., 1977

26. Жанр сипаты. А., 1971

27. Ғ.Мүсірепов Суреткер парызы.

28. Р.Нұрғалиев Арнау. А., 1981

29. Е.Ысмайылов Сын мен шығарма. А., 1960